Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; vergi/hukuk danışmanlığı değildir. Ülke/eyalet bazında kurallar sık değişebilir.
Çifte Vergilendirme Nedir?
Çifte vergilendirme, aynı gelir/kazanç üzerinde iki farklı ülkenin (bazen aynı ülke içinde farklı düzeylerin) vergi hakkı iddia etmesi nedeniyle, aynı gelirin iki kez vergilenmesi riskidir.
Örnek: Türkiye’de mukim bir kişi/şirket, yurt dışından faiz/temettü/kira geliri elde ettiğinde hem kaynak ülke hem Türkiye vergileme iddia edebilir.
Çifte Vergilendirmenin Türleri
- Hukuki (yasal) çifte vergilendirme: Aynı kişinin aynı gelirinin iki ülkede vergilenmesi.
- Ekonomik çifte vergilendirme: Aynı gelirin farklı kişiler düzeyinde iki kez vergilenmesi (ör. şirket kârı + temettü vergisi).
Hangi Durumlarda Karşımıza Çıkar?
-
Yurt dışında çalışma ve ücret gelirleri
-
Yurt dışı şube/daimi işyeri (permanent establishment) oluşması
-
Temettü, faiz, royalty gibi pasif gelirler
-
Yurt dışı gayrimenkul/kira gelirleri
-
Grup içi işlemler ve transfer fiyatlandırması
Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları (ÇVÖA / DTA) Ne Yapar?
ÇVÖA’lar iki ülke arasında imzalanan ve vergileme yetkisini kurallara bağlayan anlaşmalardır. Uygulamada iki temel yaklaşım kullanılır:
- Muafiyet yöntemi: Gelir belirli şartlarla sadece bir ülkede vergilenir.
- Mahsup (vergi kredisi) yöntemi: Kaynak ülkede ödenen vergi, diğer ülkede hesaplanan vergiden düşülür.
Önemli: Her gelir türünün (temettü, faiz, royalty, hizmet, gayrimenkul vb.) anlaşmadaki maddesi farklı çalışır; stopaj oranları ülkeye göre değişebilir.
Türkiye’nin ÇVÖA’ları Nasıl Kontrol Edilir?
En doğru yöntem, Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) üzerinden yürürlükteki anlaşmalar listesini ve ülke bazlı metinleri kontrol etmektir. Ülke listesi ve anlaşma metni zaman içinde güncellenebilir.
Pratik Uygulama (Kontrol Listesi)
- Mukimlik (tax residency): Türkiye’de mi, diğer ülkede mi? Mukimlik belgesi gerekir.
- Gelirin türü: Hizmet mi, temettü mü, faiz mi, gayrimenkul mü?
- Kaynak ülkede stopaj: Kesinti oranı ne? Anlaşma indirimi uygulanabiliyor mu?
- Türkiye’de beyan: Mahsup/istisna nasıl uygulanacak?
- Belgelendirme: Banka dekontu, stopaj belgesi, mukimlik belgesi, sözleşmeler.
Sık Yapılan Hatalar
-
“Anlaşma varsa vergi yok” sanmak (çoğu zaman sadece oranı düşürür veya mahsup sağlar).
-
Mukimlik belgesi olmadan anlaşma oranı uygulamaya çalışmak.
-
Daimi işyeri riskini (ör. uzun süreli proje, çalışan varlığı) gözden kaçırmak.
Sık Sorulan Sorular
S: ÇVÖA varsa hiç vergi ödemem mi?
C: Hayır. Çoğu senaryoda vergi tamamen kalkmaz; oran düşer veya mahsup mekanizması çalışır.
S: Mahsup ne demek?
C: Yurt dışında ödediğiniz vergiyi, Türkiye’de hesaplanan vergiden düşebilmenizdir (şartlara bağlı).
S: Hangi ülkelerle anlaşma var?
C: Güncel listeyi GİB’in anlaşmalar sayfasından kontrol etmek en doğrusudur.